Talking Heads - Stop Making Sense

New Wave. De verzamelnaam voor moeilijk te duiden pop, rock en varianten op punk uit de late jaren zeventig en vroege tot midden jaren tachtig. Als pioniers van de stroming was Talking Heads een specialist op het gebied van de artistieke pop. En bij artistieke pop hoort een artistiek popconcert. Dus dan vraag je filmmaker Jonathan Demme om gedurende drie optredens in december van 1983, ter promotie van het album Speaking in Tongues, een registratie aan elkaar te schieten.

“Hi. I got a tape I wanna play..”

Het podium is leeg. Zelfs de Dogma-films van Lars von Trier c.s. gebruiken meer decor. David Byrne loopt in z’n eentje richting microfoon, en plant een kleine cassetterecorder naast zich neer. “Hi. I got a tape I wanna play..”, waarna hij een akoestische versie van Psycho Killer inzet en een Roland TR-808 op de achtergrond dienst doet als tikkende bas-ondersteuning, een beat die uit zijn cassetterecorder lijkt te komen. De eerste noten zijn meteen raak. Byrne zwalkt over het podium, maakt wat vreemde stappen, doet regelmatig net of hij valt, maar is steeds precies op tijd om het gitaarwerk van de openingsplaat aan te slaan. Wanneer hij op de camera afloopt, zien we achter hem stage hands onderdelen van het decor opbouwen.

Dan loopt hij naar de microfoon om het publiek te bedanken, wordt hij vergezeld door Tina Weymouth, en wordt tweede nummer Heaven ingezet. Het lijkt in eerste instantie of de band al wilde beginnen voor het personeel achter de coulissen zo ver was, maar iedere stap is van tevoren uitgetekend, en zorgvuldig voorbereid. Door regisseur Jonathan Demme, maar vooral door frontman David Byrne.

Tijdens het derde nummer – Thank You for Sending Me an Angel – worden Byrne en Weymouth vergezeld door drummer Chris Frantz, en pas bij opvolger Found a Job is de belangrijkste bezetting met Jerry Harrison compleet – uiteraard zijn verschillende leden van de Tom Tom Club ook van de partij om het viertal bij te staan. En dan gebeuren er dingen. Hele Funky Dingen, die je meenemen zoals niet veel concertregistraties dat doen. Soms kijk je gelaten grijnzend naar het schouwspel op het podium, dan verval je in uitgelaten dansbewegingen die je tot dat moment nog nooit had laten zien, of zit je weer knikkend of hoofdschuddend mee te doen met de vele bezwerende songs en dito uitvoering.

Misschien sta je zelfs op, en doe je zelf ook gewoon een dansje – middenin je woonkamer (zelf stond ik zes minuten geleden nog air guitar te spelen, staand op de leuning van mijn bank – dit was voor mij ook nieuw). Maar in alle gevallen verdwijn je voor anderhalf uur in de wereld van Stop Making Sense. Het is ongekend funky, en mateloos aanstekelijk. Ook hier is met name David Byrne debet aan.

“Thank you! Does anyone have any questions?”

Het mag daarmee duidelijk zijn dat de mate waarin de band en haar frontman vervoeren het meest in het oog springend detail van deze set is. Zelfs als je niet of nauwelijks bekend bent met het materiaal van Talking Heads, ga je volledig in hun voor de gelegenheid gecreëerde wereld op, terwijl je je waarschijnlijk afvraagt waarom die vent op het podium er zo ongekend goed in slaagt je aandacht te pakken – en voorlopig niet los te laten. Maar in werkelijkheid zijn alle facetten van de productie een vermelding waard. Van de title credits (door Pablo Ferro, die ook de sterk gelijkende opening van Kubrick’s Dr. Strangelove verzorgde), tot de sfeershots van de diverse bandleden, hun schaduwspel weergegeven op het schaarsverlichte decor, en de manier waarop de tomeloze energie van de complete band gedurende het hele optreden in beeld gebracht wordt.

De details daarin zijn overweldigend. Het bijna-vallen van Byrne gedurende Psycho Killer is direct geïnspireerd op Fred Astaire in de film Royal Wedding. De belichting en het schaduwspel lijken rechtstreeks uit Laughton’s Night of the Hunter te komen. De manier waarop alle bandleden (minus de drummer) op een rijtje staand rennen op een manier die schreeuwt om met ze mee te doen. De vele gezichten van Byrne die door Demme dan weer enthousiast, dan weer haast creepy in beeld gebracht worden – de muziek wordt non-stop fysiek kracht bij gezet (Byrne danst zelfs met een lamp), maar de gezichtsuitdrukkingen van de zanger zijn daarbij minstens zo belangrijk. De setlist vertelt zelfs een samenhangend verhaal – maar zo kunnen we nog wel even doorgaan. Het is niet voor niets de ‘Citizen Kane of concert movies..’